Modern psikolojinin temelini aslında 1000 yıl önce yaşamış Müslüman bilginlerin attığını biliyormuydunuz? Erken dönem İslam alimleri, “İlmül Nefs” yani “Nefis Bilimi” adını verdikleri bir bilim dalında insan zihninin derinliklerini anlamaya çalıştılar. Bu bilginler insanın doğasını, zihnini ve ruhunu neredeyse bugünküne yakın bir akademik incelemelerle araştırdılar. Bugünkü birçok terapi yönteminin öncüsü sayılabilecek çalışmalara imza attılar.
Özellikle depresyon, stres, kaygı, çocuk gelişimi vb alanlarda çalışmalar yaptılar ve bunlarla ilgili hipnoza vb modern teknikleri gelistirdiler. Bulgularını ise eselerinde işlediler ve bu eserlerin bir kısmı bugünlere kadar ulaştı. Avrupa'daki bilim adamlarının ellerinde ise bu eserlerden ne kadarı var bilmiyoruz.
Bu çalışmalara örnek verecek olursak. El-Kindi üzüntünün kaynağını bilişsel stratejilerle açıklarken, İbn Sina depresyonu (melankoli) bir ruh hali bozukluğu olarak tanımladı ve hipnozu tedavide kullandı. Ebu Zeyd el-Belhi ise psikoz ve nevroz ayrımını yapan, kaygı ve takıntıları sınıflandıran ilk bilim insanı oldu.
Selçuklular zamanında ise Anadolu'da üç adet büyük Akıl ve Ruhsağlığı hastanlerinin olduğu bilinmektedir. Bunlardan birisi Sivas Divriğ'deki "Gevher Hatun Sifahanesi'dir. Yine İkinci Selim tarafından yaptırılan Edirne Selimiye Sifahanesinde yapılan tedavileri detayını Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinden öğrenmekteyiz.
Çocuk gelişimi ve Egitim Bilimleri alanında ise Memluluklarda Burhaneddin Ez Zernuci ile Endülüs'te İbnül Hac çalışmalar yaptılar.
Bu bilgiler, psikolojinin Batı’da doğduğu yönündeki yaygın kanının yanlış olduğunu İslam medeniyetinin insan bilimine yaptığı devasa yatırımları ve katkıyı gözler önüne seriyor.
Kaynak:
Haque, A. (2004). Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars and Challenges to Contemporary Muslim Psychologists. Journal of Religion and Health, 43(4), 357-377.
Batıya Doğru Akan Nehir (TRT Belgeseli)
Burhaneddin Ez Zernuci; Talimül Müteallim
Mehmet Emin Ay; Ailede İdeal Din Eğitimi
