3B yazıcı
Katman katman parça üreten eklemeli imalat cihazı. Filament veya reçine kullanabilir.
Örnek: PLT/STL model dilimlenip G-koda çevrilir.
Derslerde ve atölyede sık geçen terimler — öğrenci, veli ve ziyaretçiler için kısa açıklamalar.
Katman katman parça üreten eklemeli imalat cihazı. Filament veya reçine kullanabilir.
Örnek: PLT/STL model dilimlenip G-koda çevrilir.
Sürekli değişen gerilimi sayısal değere çeviren giriş. Arduino'da A0–A5 gibi pinler analog okuma yapar.
Örnek: Potansiyometre analogRead(A0) ile okunur.
Analog-Digital Converter — analog gerilimi dijital sayıya çeviren devre. Arduino analog pinleri ADC içerir.
Örnek: analogRead() 0–1023 arası değer döner (10 bit).
Stepper — her adımda belirli açı dönen motor. Konum tutma ve hassas hareket için uygundur; yazıcı ve CNC eksenlerinde yaygındır.
Örnek: 200 adımlı motor 1.8°/adım ile bir turu tamamlar.
Elektriksel komutu fiziksel harekete çeviren eleman: motor, servo, röle, solenoid gibi çıkış birimleri.
Örnek: LED bir aktüatör sayılmaz; ışık üretir ama mekanik hareket vermez (geniş anlamda çıkış aygıtıdır).
Arduino üzerine takılan genişletme kartı. Motor sürücü, ethernet veya sensör paketi taşıyabilir.
Örnek: Motor shield pinleri kartın üzerinden devam ettirir.
Bir sorunu çözmek için adımların sıra düzeni. Kod yazmadan önce kâğıtta düşünmek işleri kolaylaştırır.
Örnek: Çizgi izle: oku → hata hesapla → motorları ayarla → tekrarla.
Karakterleri sayılara eşleyen standart. 'A' harfi 65 değerine karşılık gelir.
Örnek: Serial.write(65); ekranda A benzeri çıktı üretebilir.
Application Programming Interface — yazılımların birbirine nasıl istek atacağını tanımlayan arayüz.
Örnek: Hava durumu API'si JSON ile cevap döner.
Amper (A) cinsinden yük akışı. Aşırı akım kablo ve bileşeni yakabilir.
Örnek: LED genelde ~20 mA ile sürülür.
Lehim gerektirmeden devre kurmaya yarayan delikli prototipleme tahtası. Satırlar kısa devre yapar; ortadaki kanal entegre yerleşimi içindir.
Örnek: 5V ve GND rayları genelde üst ve alt şeritlerdedir.
Breadboard üzerinde pinleri birbirine bağlamak için kullanılan kısa kablolar (erkek-erkek, erkek-dişi).
Örnek: Renk kodları güç ve sinyal hatlarını ayırmayı kolaylaştırır.
Ses üreten küçük eleman. Pasif buzzer frekans ister; aktif buzzer sadece enerjilenince öter.
Örnek: tone(pin, 1000); 1 kHz bip sesi üretir.
Kart açılışında küçük bir program yükleyici. Arduino'nun USB üzerinden sketch almasını sağlar.
Örnek: Bootloader yoksa ISP ile yakmak gerekir.
Seri haberleşmede saniyedeki sembol hızı. Her iki taraf aynı değerde olmalıdır.
Örnek: Serial.begin(9600); yaygın başlangıç hızıdır.
Yazılım veya mantık hatası. İstenmeyen davranışa yol açar.
Örnek: Yanlış pin numarası klasik bir bug örneğidir.
Yalnızca true veya false değer alan mantık tipi. Bayrak ve durum tutmada kullanılır.
Örnek: bool engelVar = true;
İkili sistemin en küçük birimi: 0 veya 1. Tüm dijital bilgi bitlerden oluşur.
Örnek: 8 bit = 1 byte.
8 bitten oluşan veri birimi. Karakter ve küçük sayılar için sık kullanılır.
Örnek: Arduino'da byte tipi 0–255 aralığındadır.
Kısa menzilli kablosuz haberleşme. HC-05/HC-06 ile Arduino telefona bağlanabilir.
Örnek: Seri port profili (SPP) ile komut gönderilir.
Central Processing Unit — işlemci. Komutları çalıştıran birim.
Örnek: Raspberry Pi'nin SoC'unda CPU çekirdekleri vardır.
Computer Numerical Control — bilgisayarla yönlendirilen kesme/freze tezgâhı. Atölyede güvenlik kuralları zorunludur.
Örnek: Tasarım CAM yazılımından G-koduna dönüşür.
Yalnızca HIGH veya LOW (1/0) durumunda çalışan giriş/çıkış pini.
Örnek: digitalWrite(13, HIGH) LED'i yakar.
Digital-Analog Converter — dijital değeri analog çıkışa çevirir. Bazı kartlarda gerçek DAC pini bulunur.
Örnek: ESP32 bazı pinlerde dahili DAC sunar.
Titreşim giderme — mekanik butonun kısa süreli yanlış çoklu tetiklemesini yazılımla filtreleme.
Örnek: delay(50) veya millis() ile zaman kontrolü yapılır.
PWM periyodunda HIGH süresinin yüzdesi. %0 tam kapalı, %100 tam açık anlamına gelir.
Örnek: %75 duty → LED daha parlak yanar.
Doğru akımla dönen basit motor. Yön ve hız için sürücü (H-köprü) veya PWM gerekir; doğrudan Arduino pinine bağlanmaz.
Örnek: L298N sürücü ile ileri/geri kontrol edilir.
DHT11/DHT22 — sıcaklık ve nem ölçen dijital sensör. Tek veri hattı ile okunur; kütüphane kullanımı kolaydır.
Örnek: Sınıf ortamının nemini ölçüp Serial'a yazdırabilirsin.
Akımı tek yönde geçiren eleman. Ters polarite koruması ve bobin (röle) uçlarındaki ani gerilim için kullanılır.
Örnek: 1N4007 güç diyodu örneklerindendir.
Akımı sınırlayan temel pasif eleman. Değeri ohm (Ω) cinsinden renk kodu veya yazı ile okunur.
Örnek: Kahve-siyah-kırmızı bantlar 1 kΩ demektir.
Programı belirtilen milisaniye kadar durduran fonksiyon. Basit örneklerde kolaydır; sensöre hızlı tepki gereken yerde millis tercih edilir.
Örnek: delay(1000); bir saniye bekler.
Hatayı bulup düzeltme süreci. Serial çıktı, LED göstergesi veya adım adım inceleme kullanılır.
Örnek: Serial.println(deger); ile ara değerleri gör.
Kaynak kodu makinenin çalıştıracağı biçime dönüştürme. Arduino IDE 'Doğrula' ile derler.
Örnek: Hata satırı derleme çıktısında gösterilir.
Bellekte adlandırılmış veri kutusu. Tipi (int, float, bool…) ne saklayacağını belirler.
Örnek: int mesafe = 0; mesafe değerini tutar.
Bir işi koşul sağlandıkça tekrarlama (for, while). loop() kart açık kaldıkça dönen ana döngüdür.
Örnek: for (int i=0; i<5; i++) beş kez çalışır.
Domain Name System — alan adını IP adresine çeviren servis.
Örnek: www.ornek.com → 93.184.216.34 gibi bir IP olabilir.
Motor milinin dönüşünü sayan sensör. Konum ve hız geri beslemesi için robotikte kullanılır.
Örnek: Döner enkoder ile tekerlek turu sayılabilir.
Wi-Fi ve Bluetooth özellikli güçlü mikrodenetleyici kart ailesi. IoT ve kablosuz projelerde tercih edilir.
Örnek: Arduino IDE ile ESP32 kart paketi kurularak yüklenebilir.
Uygun fiyatlı Wi-Fi mikrodenetleyici (NodeMCU vb.). Basit web sunucusu ve sensör istasyonu projelerinde sık görülür.
Örnek: AT firmware veya Arduino çekirdeği ile programlanır.
Güç kesilse bile veriyi tutan küçük bellek. Kalibrasyon veya sayaç saklamak için kullanılır.
Örnek: Arduino Uno'da yaklaşık 1 KB EEPROM vardır.
Donanım üzerinde çalışan gömülü yazılım. Arduino'ya yüklediğiniz sketch firmware sayılır.
Örnek: Yükleme sonrası kart resetlenir ve kod çalışır.
Program kodunun saklandığı yeniden yazılabilir bellek. Sketch buraya yüklenir.
Örnek: Uno'da flash boyutu ~32 KB'dır.
Belirli işi yapan, tekrar çağrılabilen kod bloğu. setup ve loop da fonksiyondur.
Örnek: int okuMesafe() { ... } şeklinde yazılır.
Ağ trafiğini kurallara göre izinleyen veya engelleyen güvenlik katmanı.
Örnek: Gereksiz portları kapatmak saldırı yüzeyini küçültür.
General Purpose Input/Output — mikrodenetleyici pinlerinin giriş veya çıkış olarak kullanılması. Sensör okumak veya LED/motor sürmek için temel kavramdır.
Örnek: Arduino'da pin 13 çıkış olarak LED sürebilir.
Ground — devrenin ortak referans (toprak) noktası. Tüm bileşenlerin negatif uçları burada birleşir.
Örnek: Breadboard alt rayı genelde GND hattıdır.
Sürüm kontrol sistemi. Kodun geçmişini saklar; ekip çalışmasında değişiklikleri izler.
Örnek: commit = bir değişiklik kaydı.
CNC ve 3B yazıcıların anladığı hareket komut dili.
Örnek: G1 X10 Y20 F1000 doğrusal hareket örneğidir.
Volt (V) cinsinden elektrik potansiyel farkı. Devreyi 'itelten' güçtür.
Örnek: Arduino Uno mantık seviyesi genelde 5V'tur.
Watt (W) = gerilim × akım. Besleme kaynağının yeterliliğini anlamak için önemlidir.
Örnek: 5V × 2A = 10W adaptör örneği.
Motor yönünü ters çevirmek için dört anahtarlı sürücü topolojisi. DC motor ileri/geri sürülürken kullanılır.
Örnek: L298N veya TB6612 modülleri H-köprü içerir.
16 tabanlı sayı sistemi (0–9, A–F). Renk kodları ve bellek adreslerinde okunabilirlik için kullanılır.
Örnek: #FF0000 kırmızı rengidir.
Web sayfalarının istemci-sunucu arasında taşındığı protokol. HTTPS şifreli sürümüdür.
Örnek: Tarayıcı adres çubuğundaki https:// güvenli bağlantıyı gösterir.
Inter-Integrated Circuit — iki telli seri haberleşme protokolü. Sensör ve ekran modüllerinde SDA/SCL pinleriyle kullanılır.
Örnek: OLED ekranlar genelde I2C adresi 0x3C ile bağlanır.
Kesme — belirli bir olay olduğunda ana programı durdurup öncelikli kod çalıştırma mekanizması.
Örnek: Buton basımında attachInterrupt() kullanılır.
Integrated Development Environment — kod yazma, derleme ve yükleme ortamı. Arduino IDE bu iş için kullanılır.
Örnek: Kod yaz → Doğrula → Yükle adımları sırayla yapılır.
Kızılötesi alıcı/verici. Engelleme, çizgi takibi veya uzaktan kumanda (NEC protokolü) için kullanılır.
Örnek: Çizgi izleyen robota alt IR sensör dizisi takılır.
Ağdaki cihazı tanımlayan numara. IPv4 örneği: 192.168.1.10
Örnek: Aynı ağda her cihazın IP'si benzersiz olmalıdır.
JavaScript Object Notation — okunabilir veri formatı. API ve ayar dosyalarında yaygındır.
Örnek: {"sicaklik": 24, "nem": 40} örnektir.
Elektrik enerjisini geçici depolayan eleman. Filtreleme, zamanlama (RC) ve güç rayı sakinleştirmede kullanılır.
Örnek: 100 µF elektrolitik kapasitör polaritelidir.
İstenmeyen düşük dirençli yol — genelde VCC ile GND'nin doğrudan birleşmesi. Aşırı akım, ısınma ve hasar riski vardır.
Örnek: Breadboard'da yanlış jumper kısa devre yapabilir.
if / else ile karar verme. Sensör değeri eşiği aşınca farklı davranış seçilir.
Örnek: if (mesafe < 10) dur();
LED'i aşırı akımdan korumak için seri bağlanan direnç. Değer LED rengine ve besleme gerilimine göre seçilir.
Örnek: 5V kırmızı LED için ~220Ω uygundur.
Hazır fonksiyon paketi. Sensör veya modül sürücülerini hızlı kullanmak için #include ile eklenir.
Örnek: #include <Wire.h> I2C için gereklidir.
Light Dependent Resistor — ışığa duyarlı direnç. Ortam aydınlığına göre direnci değişir.
Örnek: Gece lambası devrelerinde sık kullanılır.
16 karakter × 2 satır karakter LCD. I2C sırtlık ile 4 kabloya indirgenebilir.
Örnek: lcd.print("Merhaba"); ilk satıra yazar.
Metaller arası kalıcı bağlantı için eriyik alaşımla birleştirme. Kalıcı prototip ve PCB montajında kullanılır.
Örnek: İyi lehim parlak ve konik görünür.
Local Area Network — ev, okul veya ofis içi yerel ağ.
Örnek: Laboratuvar switch'i bir LAN oluşturur.
Odaklanmış lazerle malzeme kesme/kazıma. Göz ve yangın güvenliği kritiktir; tek başına çalışılmaz.
Örnek: Ahşap ve akrilik sık kesilen malzemelerdendir.
HIGH/LOW kabul edilen gerilim aralığı. 3.3V ve 5V sistemler karışınca seviye dönüştürücü gerekebilir.
Örnek: ESP32 pinleri çoğunlukla 3.3V lojik kullanır.
Yüksek akımlı yükleri düşük güçle anahtarlayan transistör türü. Motor ve LED şerit sürmede tercih edilir.
Örnek: Logic-level N-MOSFET Arduino 5V ile açılabilir.
Gerilim, akım ve direnç ölçen el aleti. Devre kurmadan önce ve arıza ararken temel ölçüm aracıdır.
Örnek: Ölçümü her zaman doğru seçicide ve doğru sokette yap.
Hazır bağlantılı küçük elektronik paket (sensör, sürücü, ekran). Breadboard veya kablo ile hızlı deneme için uygundur.
Örnek: HC-SR04 ultrasonik bir mesafe modülüdür.
CPU, bellek ve çevre birimlerini tek çipte toplayan bilgisayar. Arduino'daki ATmega328P bir mikrodenetleyicidir.
Örnek: Dış işletim sistemi olmadan sketch çalıştırır.
Arduino'nun açılışından beri geçen milisaniyeyi döndüren fonksiyon. delay() yerine zamanlama kurmak için kullanılır.
Örnek: if (millis() - onceki > 1000) her saniye iş yapar.
Ağ kartının fabrika kimliği (genelde 48 bit). Yerel ağda cihazları ayırt etmek için kullanılır.
Örnek: Örnek biçim: AA:BB:CC:DD:EE:FF
Zararlı yazılım genel adı: virüs, trojan, ransomware vb. Bilinmeyen ekleri açma.
Örnek: Güncel antivirüs ve yedek önemli savunmadır.
Örnek veriden örüntü öğrenen YZ alt alanı. Model ezber değil genelleme yapmaya çalışır.
Örnek: Görüntüde kedi/köpek ayırt eden model ML örneğidir.
V = I × R ilişkisi: gerilim, akım ve direnç arasındaki temel elektrik yasası.
Örnek: 9V ve 1kΩ → I ≈ 9 mA.
Kaynak kodu açık ve özgürce kullanılabilen yazılım/donanım modeli. Arduino ekosistemi büyük ölçüde açık kaynaklıdır.
Örnek: Kütüphaneler GitHub'da incelenebilir ve geliştirilebilir.
Organik LED ekran. Küçük I2C/SPI modüller (SSD1306) Arduino projesinde menü ve ölçüm göstermek için kullanılır.
Örnek: 0.96" 128×64 OLED I2C ile bağlanır.
Pulse Width Modulation — darbe genişliği modülasyonu. Dijital pinden analog benzeri çıkış elde etmek için kullanılır; motor hızı ve LED parlaklığında yaygındır.
Örnek: analogWrite(pin, 128) yaklaşık %50 duty cycle verir.
Giriş pininin belirsiz (yüzen) kalmaması için dahili veya harici dirençle HIGH seviyeye çekilmesi. Buton okumada sık kullanılır.
Örnek: INPUT_PULLUP ile dahili pull-up açılabilir.
Bileşenlerin aynı iki nokta arasına bağlanması; gerilim ortaktır, akımlar toplanır.
Örnek: LED'ler paralel bağlanırsa her biri ayrı direnç ister.
Giriş pinini LOW seviyeye çeken direnç. Buton HIGH okunacaksa pull-down kullanılabilir.
Örnek: Harici 10kΩ direnç GND'ye bağlanır.
Oransal-İntegral-Türev kontrol algoritması. Hedef değere göre motor veya ısıtıcı çıkışını ayarlar.
Örnek: Çizgi izleyen robotlarda hata düzeltme için kullanılır.
Döner ayarlı direnç. Analog girişe bağlanarak kullanıcıdan sürekli değer okunur.
Örnek: A0 pinine bağlı pot ile LED parlaklığı ayarlanır.
Printed Circuit Board — baskı devre kartı. Bakır yollar üzerinden sabit bağlantı sağlar.
Örnek: Gerber dosyaları üretime gider.
Sahte mesaj veya sayfayla kimlik/şifre çalmaya çalışan dolandırıcılık. Link ve göndereni her zaman sorgula.
Örnek: Banka asla SMS'le şifre istemez.
Görüntünün en küçük nokta birimi. Çözünürlük genişlik × yükseklik pikselle ölçülür.
Örnek: 128×64 OLED 8192 piksel içerir.
Yansımalı kızılötesi çizgi sensör dizisi (Pololu QTR vb.). Beyaz/siyah zemin farkını okur.
Örnek: 8 kanallı QTR ile çizgi ortası hatası hesaplanır.
Elektromanyetik anahtar — düşük gerilimle yüksek güçlü devreyi açıp kapatır.
Örnek: 220V lamba Arduino'dan röle ile kontrol edilir.
R × C çarpımı — kapasitörün şarj/deşarj süresinin ölçeği. Yaklaşık 5τ ile neredeyse dolmuş kabul edilir.
Örnek: 10kΩ ve 100 µF → τ = 1 sn.
Tam işletim sistemi çalıştırabilen tek kart bilgisayar. Kamera, ağ ve masaüstü uygulamaları için uygundur; mikrodenetleyiciden farklıdır.
Örnek: Pi OS kurup GPIO ile de sensör okuyabilirsin.
Farklı ağlar arasında paket yönlendiren cihaz. Evde Wi-Fi modem/router birleşik olabilir.
Örnek: Varsayılan ağ geçidi genelde router IP'sidir.
Geçici çalışan bellek. Güç kesilince içeriği gider; açık programlar burada tutulur.
Örnek: Yetersiz RAM yavaşlamaya yol açar.
Kırmızı-Yeşil-Mavi renk modeli. Her kanal 0–255 ile kodlanabilir.
Örnek: rgb(0, 255, 0) yeşildir.
Motor, tekerlek ve elektronik kartın üzerine monte edildiği taşıyıcı gövde.
Örnek: 2WD/4WD şasi çizgi ve engel robotlarında yaygındır.
Bileşenlerin uç uca bağlanması; akım her elemandan aynı geçer, gerilimler toplanır.
Örnek: İki 1kΩ direnç seri → toplam 2kΩ.
Serial Peripheral Interface — yüksek hızlı senkron seri haberleşme. MOSI, MISO, SCK ve CS pinleri kullanılır.
Örnek: SD kart modülleri SPI üzerinden okunur.
Arduino IDE'de yazılan program dosyası. setup() ve loop() fonksiyonlarından oluşur.
Örnek: void setup() bir kez, loop() sürekli çalışır.
Arduino'dan gelen metin verisini bilgisayarda gösteren araç. Hata ayıklama için debug çıktısı yazdırılır.
Örnek: Serial.println("Merhaba"); ekrana yazar.
Belirli açıya dönebilen motor. Kumanda sinyali (genelde PWM) ile pozisyon kontrol edilir; robot kolu ve direksiyon mekanizmalarında sık kullanılır.
Örnek: myservo.write(90); ile mili saniyeler içinde 90° konuma gider.
Fiziksel büyüklüğü (ışık, mesafe, sıcaklık…) elektriksel sinyale çeviren giriş elemanı.
Örnek: Ultrasonik, LDR ve potansiyometre yaygın sensör örnekleridir.
IP adresinin hangi kısmının ağ, hangi kısmının cihaz olduğunu belirleyen maske.
Örnek: 255.255.255.0 → /24 ağ öneki demektir.
Aynı yerel ağdaki cihazları birbirine bağlayan anahtar. Paketleri hedef MAC'e göre iletir.
Örnek: Sınıf bilgisayarları switch üzerinden konuşur.
Solid State Drive — hareketli parçası olmayan depolama. HDD'ye göre daha hızlıdır.
Örnek: İşletim sistemi SSD'de daha çabuk açılır.
Küçük akımla büyük akımı anahtarlama elemanı. Röle veya motor sürmek için kullanılır.
Örnek: BC337 ile Arduino pini motoru doğrudan süremez, transistör gerekir.
Universal Asynchronous Receiver-Transmitter — seri port haberleşmesi. TX ve RX pinleri karşılıklı bağlanır.
Örnek: Serial Monitor UART üzerinden çalışır.
Ses dalgası gönderip yansıma süresinden mesafe ölçen sensör (HC-SR04 gibi).
Örnek: Trig/Echo pinleri ile cm cinsinden okuma yapılır.
İki dirençle giriş gerilimini oransal olarak düşürme. Analog pinin maksimum gerilimini aşmamak için kullanılır.
Örnek: 12V ölçmek için 10k ve 2.2k bölücü kullanılabilir.
Besleme gerilimi hattı — genelde +5V veya +3.3V pozitif uç.
Örnek: Sensör VCC pini Arduino 5V'a bağlanır.
İşlenebilir ham bilgi. Sensör okumaları, tablolar ve metinler veri örneğidir.
Örnek: Temiz veri iyi sonucun yarısıdır.
Wide Area Network — coğrafi olarak geniş ağ; internet bir WAN örneğidir.
Örnek: Okul router'ı LAN'ı WAN'a (internete) bağlar.
Kablosuz yerel ağ standardı (IEEE 802.11). ESP ve telefonlar Wi-Fi ile ağa bağlanır.
Örnek: 2.4 GHz menzili genelde daha uzundur.
Önemli dosyaların kopyasını başka yerde saklama. Silinme ve fidye yazılımına karşı sigortadır.
Örnek: 3-2-1 kuralı: 3 kopya, 2 ortam, 1 dış lokasyon.
İnsan benzeri karar veya tahmin üreten yazılım sistemleri genel adı. Derslerde araçtır; kaynağı ve doğruluğu her zaman kontrol edilmelidir.
Örnek: Sohbet botu bir YZ uygulamasıdır; her çıktı doğru olmayabilir.
Yalnızca 0 ve 1 kullanan sayı tabanı (taban 2). Bilgisayarların doğal dilidir.
Örnek: 13 onluk = 1101 ikilik.
2FA — şifreye ek ikinci kanıt (SMS, uygulama kodu). Hesabı çalınmaya karşı güçlendirir.
Örnek: Mümkün olan her hesapta 2FA aç.
Veriyi yalnızca yetkili tarafın okuyabileceği biçime dönüştürme. HTTPS şifreli haberleşme kullanır.
Örnek: Güçlü şifre + 2FA hesabı korur.